قطعی برق و گرمای شدید؛ دو چالش همزمان برای صنعت پتروشیمی
قطعی برق و گرمای شدید؛ دو چالش همزمان برای صنعت پتروشیمی
تابستان برای صنعت پتروشیمی همیشه فصل دشواری بوده است؛ اما در سالهای اخیر، افزایش دما و ناترازی برق به دو عامل جدی تبدیل شدهاند که میتوانند مستقیماً بر استمرار تولید، تجهیزات و هزینههای عملیاتی مجتمعهای پتروشیمی اثر بگذارند.
در تابستان ۱۴۰۵ نیز مسئله تأمین برق همچنان یکی از چالشهای مهم صنایع انرژیبر کشور است. بر اساس گزارشی از مرکز پژوهشهای مجلس، ناترازی توان برق در زمان اوج مصرف تابستان امسال حدود ۱۳ هزار و ۶۴۰ مگاوات برآورد شده است. همین گزارش همچنین به خروج بخشی از ظرفیت نیروگاههای خودتأمین صنایع بزرگ اشاره میکند؛ موضوعی که فشار بیشتری بر شبکه سراسری وارد میکند.
وقتی گرما، مصرف برق را بیشتر میکند
افزایش دمای هوا تنها به معنای سختتر شدن شرایط کاری کارکنان نیست. در یک مجتمع پتروشیمی، بالا رفتن دما میتواند نیاز تجهیزات مختلف به سیستمهای سرمایشی و خنککننده را افزایش دهد و همزمان ظرفیت شبکه برق را تحت فشار قرار دهد.
در چنین شرایطی، صنعت پتروشیمی با یک مسئله دوطرفه مواجه میشود:
گرمای بیشتر → مصرف برق بیشتر → فشار بیشتر بر شبکه → احتمال محدودیت برق صنایع
این چرخه در مناطق گرم و صنعتی جنوب کشور اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ جایی که بخش قابل توجهی از مجتمعهای پتروشیمی در ماههای گرم سال با شرایط سخت محیطی فعالیت میکنند.
قطعی برق در پتروشیمی فقط «خاموش شدن چراغها» نیست
برای یک واحد تولیدی پتروشیمی، برق یکی از زیرساختهای اصلی فرآیند تولید است. موتورهای الکتریکی، پمپها، کمپرسورها، سیستمهای کنترلی، تجهیزات جانبی و بسیاری از سامانههای حیاتی به تأمین برق پایدار وابستهاند.
بنابراین قطع یا محدود شدن برق میتواند مجتمع را مجبور به کاهش ظرفیت تولید، تغییر شرایط عملیاتی یا توقف بخشی از فرآیندها کند.
مسئله مهمتر این است که بازگشت یک واحد صنعتی به شرایط عادی، لزوماً به اندازه زمان خاموشی کوتاه نیست. راهاندازی مجدد تجهیزات و رسیدن فرآیند به شرایط پایدار میتواند زمانبر باشد و در این فاصله، تولید و بهرهوری تحت تأثیر قرار گیرد.
یک نمونه از فشار گرما بر تجهیزات برق
در مرداد ۱۴۰۵، شرکت برق منطقهای خوزستان اعلام کرد ترانس سوم پست برق پتروشیمی آبادان به دلیل پرباری تجهیزات ناشی از افزایش مصرف دچار آسیب شده بود. عملیات رفع آسیب بدون ایجاد خاموشی انجام شد. این اتفاق نشان میدهد افزایش مصرف در روزهای گرم فقط یک مسئله مربوط به میزان تولید برق نیست و میتواند تجهیزات انتقال و توزیع را نیز تحت فشار قرار دهد.
چرا پتروشیمیها آسیبپذیرترند؟
صنایع پتروشیمی در گروه صنایع انرژیبر قرار دارند و فعالیت بسیاری از واحدهای آنها به تأمین مستمر انرژی وابسته است. به همین دلیل، مدیریت بار در شبکه برق معمولاً تأثیر مستقیمی بر برنامه تولید صنایع بزرگ دارد.
در اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی درباره احتمال تداوم محدودیت برق در تابستان هشدار داده و گفته بود بخش صنعت همچنان در اولویت محدودیتهای برق قرار خواهد داشت.
از طرف دیگر، طبق گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، آسیب به بخشی از نیروگاههای خودتأمین صنایع بزرگ نیز ظرفیت تولید برق این واحدها را کاهش داده است؛ اتفاقی که اهمیت تأمین برق پایدار برای صنایع بزرگی مانند پتروشیمی را بیشتر میکند.
خسارت قطعی برق؛ فقط کاهش تولید نیست
پیامدهای محدودیت برق را میتوان در چند سطح بررسی کرد:
- کاهش یا توقف تولید
- افزایش هزینههای راهاندازی مجدد
- افزایش فشار بر تجهیزات در زمان تغییرات عملیاتی
- احتمال ایجاد اختلال در زنجیره تأمین محصولات
- افزایش هزینههای تعمیر و نگهداری
- کاهش بهرهوری و افزایش زمان تولید
- دشوارتر شدن برنامهریزی تولید و صادرات
در صنعتی که تولید آن به صورت پیوسته و زنجیرهای انجام میشود، اختلال در یک بخش میتواند بر واحدهای دیگر نیز اثر بگذارد.
راهکار چیست؟
تجربه تابستانهای اخیر نشان داده که حل مسئله برق صنایع پتروشیمی تنها با افزایش تولید برق امکانپذیر نیست و مجموعهای از اقدامات باید همزمان دنبال شود.
توسعه نیروگاههای خودتأمین، انرژی خورشیدی و سایر منابع تجدیدپذیر، افزایش بهرهوری مصرف انرژی، بهینهسازی تجهیزات و مدیریت هوشمند بار میتواند بخشی از وابستگی صنایع به شبکه سراسری را کاهش دهد.
در همین راستا، وزارت نیرو از افزایش ظرفیت تولید برق و ورود ظرفیتهای جدید تجدیدپذیر به مدار خبر داده است.
پتروشیمی در تابستان؛ نبرد با دو بحران
در نهایت، گرمای شدید و ناترازی برق را نمیتوان دو مسئله کاملاً جدا از یکدیگر دانست. افزایش دما مصرف برق را بالا میبرد و همزمان شرایط کاری تجهیزات و کارکنان را دشوارتر میکند؛ از سوی دیگر، محدودیت برق میتواند مستقیماً بر استمرار تولید مجتمعهای پتروشیمی اثر بگذارد.
برای صنعت پتروشیمی، برق پایدار دیگر فقط یک مزیت نیست؛ بخشی از امنیت تولید است.
اگر قرار است ظرفیت تولید پتروشیمی کشور افزایش پیدا کند و این صنعت نقش پررنگتری در اقتصاد و صادرات داشته باشد، تأمین پایدار انرژی باید همزمان با توسعه ظرفیتهای تولیدی مورد توجه قرار گیرد. تابستان ۱۴۰۵ بار دیگر نشان داده است که آینده تولید پتروشیمی، تا حد زیادی به توان کشور در مدیریت همزمان برق، گرما و زیرساخت انرژی وابسته است.